ثبات در نااطمینانی حاد - بخش چهارم

یافته های کلیدی

6.1     روندها و چشم انداز جهانی

• با وجود تداوم رشد نسبتاً مطلوب اقتصاد جهانی، پیش بینی می‌شود نرخ بیکاری جهان در سال 2026 در سطح 4.9  درصد باقی بماند؛ یعنی حدود 186 میلیون نفر بیکار باشند. همچنین انتظار می‌رود در سال 2027، به دلیل افزایش جمعیت فعال، شمار بیکاران 1 میلیون نفر بیشتر شود. شکاف اشتغال نیز احتمالاً در سال2026  به 408 میلیون نفر خواهد رسید.
• خطرات مانند نااطمینانی در تجارت و سیاستگزاری، افزایش بدهیها و اختلال در مشاغل ناشی از هوش مصنوعی (AI)، می‌توانند چشم انداز بازار کار را تیره تر کنند. با این حال، رشد کند نیروی کار در کشورهایی که با سالخوردگی جمعیت روبرو اند، ممکن است تا اندازه ای از افزایش نرخ بیکاری جلوگیری کند.
• دسترسی به اشتغال باکیفیت همچنان برای بخش بزرگی از نیروی کار جهان دست نیافتنی است. در سال 2025، 284 میلیون نفر از شاغلان جهان با کمتر از سه دلار در روز در فقر مطلق زندگی می‌کردند. همچنین، سهم شاغلان گرفتار در فقر مطلق در کشورهای کم درآمد، بین سالهای2015  تا 2025،0.8  واحد درصد افزایش یافت که نگران کننده است. افزون بر این،2.1  میلیارد نفر، معادل57.7  درصد از شاغلان جهان، در بخش غیررسمی فعالیت می‌کنند و این روند رو به افزایش است.
• زنان همچنان با موانع جدی برای ورود و حضور در بازار کار روبرو اند و کیفیت اشتغال آنان نیز معمولاً پائینتر از مردان است. جوانان نیز ممکن است با آینده ای دشوارتر در بازار کار مواجه شوند، زیرا بنگاه ها احتمالاً استخدام را کاهش می‌دهند و هوش مصنوعی مشاغل در سطح تازه کاران را تهدید می‌کند.
• پیش بینی می‌شود تولیدوری نیروی کار در جهان در سال2026  به میزان2.0  درصد افزایش یابد؛ رشدی که مشابه روند سالهای2010  تا2020  است، هرچند تفاوتهای منطقه ای همچنان وجود خواهند داشت. رشد ضعیف تولیدوری در کشورهای کم درآمد مانع نزدیک شدن سطح درآمدها به یکدیگر شده و روند دستیابی به کار شایسته را در این کشورها کند می‌کند. 
• در فاصله سالهای2015  تا 2025، روند انتقال اشتغال به بخشهائی که مشاغل باکیفیت تری را عرضه می‌کنند، در سراسر جهان کندتر شده است. این کند شدن، یکی از عوامل اصلی تغییر روند شاخصهائی مانند نرخ جهانی اشتغال غیررسمی و سهم اشتغال مزدی به شمار می‌رود.

6.2     روندهای اجتماعی و استخدامی بر حسب منطقه

• شاخصهای اصلی بازار کار نشان می‌دهند که بین سالهای2024  و 2025، در بیشتر مناطق جهان اشتغال افزایش یافته و نرخ بیکاری کاهش یافته یا بدون تغییر مانده است. این وضعیت در آفریقا، قارۀ آمریکا، کشورهای عربی و آسیا و اقیانوسیه مشاهده شد. در مقابل اروپا و آسیای مرکزی با کاهش اشتغال روبرو بودند. البته در برخی زیرمنطقه ها تفاوتهائی دیده می‌شدند؛ مثلاً نرخ بیکاری در آمریکای شمالی، اقیانوسیه و نیز اروپای شمالی، جنوبی و غربی افزایش یافت.
• با وجود این، کمبودهای مربوط به کار شایسته همچنان در همۀ مناطق جهان، هرچند با شدت و شکلهای متفاوت، ادامه دارد. اشتغال غیررسمی همچنان در مناطقی مانند آمریکای لاتین و کارائیب، آسیای جنوب شرقی و آسیای جنوبی گسترده است و در آفریقای جنوب صحرا به بالاترین سطح خود می‌رسد؛ به طوری که در سال2025 نزدیک به 9 نفر از هر10  شاغل در این منطقه در بخش غیررسمی فعالیت می‌کردند. همزمان فقر شاغلان نیز همچنان بالا باقی مانده است، به ویژه در آفریقای جنوب صحرا که در سال2025  بیش از نیمی از کل مشاغل را دربرمی‌گرفت.
• با وجود پیشرفتهای صورت گرفته، نابرابریهای قابل توجهی در بازار کار، به ویژه میان زنان و مردان، همچنان پابرجاست. در کشورهای عربی، شمال آفریقا و آسیای جنوبی، نرخ مشارکت زنان در بازار کار همچنان بسیار پائینتر از مردان است؛ وضعی که نشاندهندۀ موانع دیرینه در برابر زنان، هم برای ورود به بازار کار و هم برای دستیابی به اشتغال مولد و کار شایسته است.
• چشم انداز بازار کار در مناطق مختلف جهان تفاوتهای چشمگیری دارد. بازارهای کار هم از روندهای دیرپائی مانند تغییرات جمعیتی و هم از تحولات جدیدی مانند هوش مصنوعی تأثیر می‌پذیرند. پیش بینی می‌شود نرخ بیکاری در آمریکای لاتین و کارائیب تا سال2027  همچنان کاهش یابد، در حالی که در آسیای مرکزی و غربی افزایش پیدا کند. از سوی دیگر، رشد سریع جمعیت در آفریقای جنوب صحرا چالشهائی را، کاملاً متفاوت از سالخوردگی جمعیت در سایر مناطق، ایجاد می‌کند. با این حال برخی چالشها، از جمله پیامدهای بالقوۀ هوش مصنوعی، میان همه مناطق مشترک اند.

6.3     انتقال الگوهای تجارت و اشتغال

• در اقتصاد جهانی شدۀ سال 2024، حدود 465  میلیون شغل در80  کشور به تقاضای خارجی، از طریق صادرات کالاها و خدمات و زنجیره های تأمین مرتبط با آنها، وابسته بود. مشاغل بخشهائی که پیوند بیشتری با تجارت بین المللی دارند، در مقایسه با بخشهائی که وابستگی کمتری به تقاضای خارجی دارند، معمولاً از کیفیت بالاتری برخوردارند؛ به این معنا که سهم اشتغال غیررسمی در آنها کمتر است، دستمزدها بالاتر اند و زنان و جوانان در کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط حضور نسبی بیشتری در آنها دارند.
• اشتغال وابسته به تجارت همچنان بازتاب دهندۀ الگوهای تجارت جهانی است و در مجموع تغییر چندانی نکرده است؛ هرچند اشتغال مرتبط با تجارت خدمات در حال افزایش است و اشتغال مرتبط با تجارت کالا کاهش می‌یابد. با این حال اختلالات عمدۀ ناشی از نااطمینانی در تجارت می‌توانند تأثیر معتنابهی بر بازارهای کار داشته باشند.
• در سال 2022، خدمات بازار49  درصد از کل اشتغال وابسته به تجارت را به خود اختصاص دادند، در حالی که این سهم در سال1995  برابر با36  درصد بود. این روند نشاندهندۀ نقش روزافزون خدمات و فعالیتهای دانش بنیان در زنجیره های تأمین جهانی است.
• جریانهای تجارت و سرمایه گذاری میان کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط در حال گسترش است؛ به گونه ای که سهم آن از6  درصد در سال2005  به14  درصد در سال2024  رسیده است. با این حال تلاشها برای منطقه ای کردن تجارت با هدف افزایش تاب آوری، همچنان نابرابر اند و کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط در معرض خطر عقب ماندن از روند بازآرائی زنجیره های تأمین جهانی قرار دارند.
• کشورهای کم درآمد همچنان تا حد زیادی از جریانهای سرمایه گذاری فرامرزی کنار گذاشته شده اند. این کشورها در سال2024  تنها1.2  درصد از کل جریان ورودی سرمایه گذاری مستقیم خارجی جهان را جذب کردند. این وضعیت توانایی آنها را برای ادغام در زنجیره های تأمین جهانی محدود می‌کند و فرصتهای ایجاد مشاغل بیشتر و باکیفیت تر را کاهش می‌دهد.