ثبات در نااطمینانی حاد بخش اول

توضیح "جنگ کارگری"

مطلب حاضر ترجمۀ خلاصۀ گزارشی است که در ماه ژانویۀ سال جاری، در باره وضع استخدام و گرایشهای اجتماعی در سال 2025 توسط سازمان بین المللی کار تهیه شده است. اگرچه خود این موضوع فی النفسه جالب است، اما در عین حال بخشی از تصویر بزرگتری است که "جنگ کارگری" در صدد ترسیم آن است: تغییر در ساختارطبقاتی و هویت کارگری.

1. توقف بهبود کیفیت اشتغال

در سطح جهانی، بهبود کیفیت اشتغال طی دو دهه گذشته کند شده است. بین سالهای 2015 تا 2025، سهم کارگرانی که در فقر شدید زندگی میکردند تنها 3.1 واحد درصد کاهش یافت و به 7.9 درصد رسید؛ در حالی که در دهه قبل از آن این کاهش 15 واحد درصد بود. این وضعیت باعث شده است که 284 میلیون کارگر همچنان در فقر شدید زندگی کنند؛ یعنی با درآمدی کمتر از 3 دلار آمریکا در روز.

علاوه بر این، نرخ فقر شغلی شدید و متوسط در کشورهای کم درآمد بین سالهای 2015 تا 2025 افزایش یافته است و در سال 2025 نزدیک به 68 درصد کارگران در وضعیت فقر شغلی شدید یا متوسط قرار داشته اند.

نرخ جهانی اشتغال غیررسمی بین سالهای 2015 تا 2025 به میزان 0.3 واحد درصد افزایش یافته است، در حالی که پیش از آن، در دهۀ قبل، کاهش یافته بود. پیش بینی میشود تا سال 2026 حدود 2.1 میلیارد کارگر در جهان به صورت غیررسمی مشغول به کار باشند. اشتغال غیررسمی معمولاً با کیفیت پایینتر کار همراه است، زیرا در این مشاغل دسترسی محدودتری به حمایتهای اجتماعی، حقوق کار، ایمنی محیط کار و امنیت شغلی وجود دارد.

این افزایش عمدتاً بازتاب دهندۀ رشد سهم اشتغال در کشورهائی است که نرخ اشتغال غیررسمی در آنها بالاست، به ویژه در آفریقا و جنوب آسیا؛ بنابراین تلاش برای کاهش اشتغال غیررسمی در این اقتصادها حیاتی است. علاوه بر این، میزان "خوداشتغالی"، که در کشورهای فقیر و متوسط اغلب کم درآمد و از سر ناچاری انجام میشود، بین سالهای 2015 تا 2025 دوباره افزایش یافته است.

کند شدن تحول ساختار اقتصادها به سمت بخشهایی با نیروی کار مولدتر و شرایط کاری بهتر، به عنوان یک مانع اصلی در تضمین پیشرفت پایدار در کاهش کمبودهای کار شایسته عمل میکند. فرایند جابجایی کارگران میان فعالیتهای اقتصادی در طول زمان، طی دو دهۀ گذشته در سطح جهانی به نصف کاهش یافته است. کند شدن انتقال نیروی کار به سمت بخشهایی با اشتغال رسمی تر و وضعیت کارمندی، نه تنها یکی از عوامل اصلی کاهش سرعت بهبود کیفیت کار در جهان است، بلکه به تضعیف رشد بهرهوری نیز منجر شده است.

ادامۀ بیکاری بدون نشانهای از تغییر، همراه با افزایش ریسکها

اقتصاد جهانی و بازارهای کار همچنان در برابر عدم قطعیت بالا و تغییرات سیاستی مقاوم باقی مانده اند. رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) پیش بینیشده برای سالهای 2025 تا 2027 تقریباً نسبت به چشمانداز سال 2024 تغییر نکرده است. در سال 2025، انحراف و جابجایی مسیر تجارت به کاهش اثر فوری اختلالات تجاری کمک کرد، در حالی که کسب و کارها و خانوارها مصرف و سرمایهگذاری خود را به جلو انداختند؛ روندی که فعالیت اقتصادی را در نیمه نخست سال افزایش داد.

در حالی که افزایش نااطمینانی و کاهش اعتماد کسب و کارها و مصرف کنندگان میتواند بر تقاضای کل فشار وارد کند، انتظار میرود کاهش تورم، سیاستهای مالی و پولی حمایتی، و سرمایه گذاری در تکنولوژی هوش مصنوعی موجب حدودی از رشد در سال 2026 گردند. با این حال، چشم انداز همچنان شامل ریسکهای مهمی مانند افزایش بدهیهای دولتی، نااطمینانی در سیاستهای تجاری و اختلالات ناشی از هوش مصنوعی است. وقوع این ریسکها میتواند پیامدهای قابل توجهی - نه تنها بر چشم انداز رشد اشتغال، بلکه بر ابعاد کلیدی کیفیت کار مانند اشتغال غیررسمی، فقر شغلی و دستمزدهای واقعی - داشته باشد.

رشد کند نیروی کار در نتیجۀ تغییرات جمعیتی، با وجود رشد ضعیف اشتغال، نرخ بیکاری را تثبیت کرده است. پیش بینی میشود نرخ مشارکت نیروی کار جهانی هر سال حدود 0.2 واحد درصد کاهش یابد و تا سال 2027 به 60.5 درصد برسد. این روند نزولی ساختاری، که بخشی از آن ناشی از افزایش تعداد بازنشستگان در اثر پیر شدن جمعیت است، بار دیگر تشدید شده زیرا اثر تعدیلی افزایش مشارکت زنان در کشورهای با درآمد متوسط و بالا طی سالهای 2015 تا 2025 متوقف شده است.

نرخ بیکاری جهانی در سال 2025 حدود 4.9 درصد برآورد شده که نسبت به سال 2024 تغییری نکرده است و پیش بینی میشود تا سال 2027 در همین سطح باقی بماند. تعداد بیکاران در جهان در سال 2026 حدود 186 میلیون نفر پیش بینی میشود، در حالی که شاخص گسترده تر "کماشتغالی" (شکاف شغلی) به 408 میلیون نفر خواهد رسید. الگوهای منطقه ای متفاوت اند؛ آمریکای لاتین و کارائیب احتمالاً در میانمدت نرخ بیکاری خود را بیشتر کاهش خواهند داد، در حالی که بیکاری در آمریکای شمالی احتمالاً افزایش خواهد یافت.

رشد اشتغال جهانی که برای سال 2026 حدود 1.0 درصد پیشبینی شده، کمی پائینتر از میانگین دهه قبل است و تغییرات جمعیتی نقش مهمی در تفاوت میان کشورها دارد. پیش بینی میشود اشتغال در کشورهای پردرآمد در سال 2026 کاهش یابد، که تغییر شدیدی نسبت به رشد متوسط سالانه 1.1 درصدی در دهه 2010 تا 2019 است. کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا رشد نسبتاً پایین 0.5 درصدی را تجربه خواهند کرد. کشورهای با درآمد متوسط رو به پایین به 1.8 درصد رشد خواهند رسید. به لطف رشد جمعیت قوی و ورود گروه بزرگی از جوانان به بازار کار، انتظار میرود اشتغال در کشورهای کم درآمد در سال 2026 3.1 درصد رشد کند، در حالی که میانگین رشد آنها در دورۀ 2010 تا 2019 حدود 2.3 درصد بوده است. با این حال، رشد ضعیف بهره وری و کمبود فرصتهای کار شایسته، خطر آن را ایجاد میکند که این کشورها نتوانند از "سود جمعیتی" بالقوه خود بهره برداری کنند.

در سال 2025، زنان تنها دو پنجم اشتغال جهانی را تشکیل میدادند، که نشاندهندۀ موانع مهم در دسترسی به اشتغال است. احتمال حضور زنان در نیروی کار 24.2 واحد درصد کمتر از مردان بود، در حالی که احتمال این که زنان جوان نسبت به مردان جوان – چه به اشتغال، چه به آموزش و چه به مهارت – دسترسی یابند، 14.4 واحد درصد کمتر بود. نرخ بیکاری جهانی زنان تنها اندکی بالاتر از مردان است، که نشان میدهد زنان بیشتر با موانع ورود به بازار کار مواجه اند تا با مشکل یافتن شغل. علاوه بر این، نرخ شکاف شغلی همچنان برای زنان بالاتر از مردان است و پیش بینی میشود در سال 2026 این شکاف به 4.3 واحد درصد برسد. شکافهای جنسیتی در مناطق مختلف بسیار متفاوت است، اما در میان گروه های درآمدی کشورها تفاوت کمتری وجود دارد، که نقش هنجارهای اجتماعی و کلیشهها را در شکلدهی این الگوها برجسته میکند. همچنین در شکافهای جنسیتی در شاخصهایی مانند کار خانوادگیِ بدون دستمزد و سهم در فقر شدید کاهشی مشاهده نشده است.