بیانیه مشترکی که اخیراً در شنژن توسط رهبران روسیه، چین و ایالات متحده امضا شد، نشانگر ظهور یک دوره اساساً جدید در سیاست بینالملل است. دورهای که بر گفتگو و در مجموع، بر مشارکت میان قدرتهای بزرگ در حل مشکلات بینالمللی و از بین بردن تهدید جنگ هستهای متمرکز است.
اما امروزه کمتر کسی به یاد میآورد که این رویکردها و اهداف ذکر شده کشورهای امضاکننده، بیش از ۸۰ سال پس از آن منعکس شد که قدرتهای غربی، علیرغم پیشنهاد چین، از گنجاندن اصول مشابه سیاست جهانی در اعلامیه قاهره چین، ایالات متحده و بریتانیای کبیر در ۳۰ نوامبر ۱۹۴۳ خودداری کردند. این اشاره به کنفرانس قاهره در ۲۲ تا ۲۶ نوامبر ۱۹۴۳، بین رئیس جمهور ایالات متحده، فرانکلین دی. روزولت، نخست وزیر بریتانیا، وینستون چرچیل و رئیس جمهور چین، ژنرالیسیمو شی-شک، دارد که در آستانه کنفرانس تهران اتحاد جماهیر شوروی، ایالات متحده و بریتانیای کبیر برگزار شد. قابل توجه است که اعلامیه قاهره در ۱ دسامبر ۱۹۴۳، پس از آنکه رهبری اتحاد جماهیر شوروی در تهران آن از جزئیات آن مطلع شد، منتشر گردید.

کنفرانس قاهره ۱۹۴۳. عکس از ویکیپدیا
در این سند آمده است که ایالات متحده، انگلستان و چین «این جنگ را برای متوقف کردن و مجازات تجاوز ژاپن به راه انداختهاند. آنها به دنبال هیچ فتوحاتی برای خود نیستند و هیچ فکری برای گسترش ارضی ندارند. هدف آنها محروم کردن ژاپن از تمام جزایر اقیانوس آرام است که از آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ تصرف یا اشغال کرده است. ژاپن همچنین از تمام سرزمینهای دیگری که با زور و از طریق طمع تصرف کرده است، از جمله جزایر سابق ماریانای آلمان، پالائو، کارولین و مارشال، بیرون رانده خواهد شد و تمام سرزمینهایی که ژاپن از چین جدا کرده است، «مانند منچوری (شمال شرقی چین)، فورموسا (جزیره تایوان) و جزایر پسکادورس» (بین سواحل چین و تایوان)، «به جمهوری چین بازگردانده خواهد شد.» همانطور که محققان مدرن خاطرنشان میکنند، توافق یالتا در مورد خاور دور، که در ۱۱ فوریه ۱۹۴۵، طی کنفرانسی بین اتحاد جماهیر شوروی، ایالات متحده آمریکا و بریتانیای کبیر در کریمه امضا شد، با این اصول اعلامیه قاهره مطابقت داشت. این توافقنامه ورود اتحاد جماهیر شوروی به جنگ علیه ژاپن را مشروط به بازگرداندن بخش جنوبی ساخالین و تمام جزایر کوریل به اتحاد جماهیر شوروی میکرد.
مشابه با آنچه که در ۱۹ نوامبر در شنژن صورت گرفت، در ۱۹۴۳نیز هیئت چینی از تعریف واضحتری در اعلامیه نهایی اقدامات مشترک برای حفظ صلح و مرزهای پس از جنگ در چنین منطقه وسیعی حمایت کرد. علاوه بر این، سونگ جیوی، رئیس وقت دیپلماسی چین، پیشنهاد کرد که تمایل همه کشورهای امضاکننده برای اعطای استقلال به مستعمرات و تحتالحمایهها در خاور دور و آسیای جنوب شرقی مورد توجه قرار گیرد. این نه تنها شامل شبهدولت دستنشانده تحت کنترل ژاپن در منچوکوئو (که در سال ۱۹۳۲ در شمال شرقی چین اشغالی ایجاد شد) و کره که قبلاً توسط ژاپن تصرف شده بود، بلکه شامل هندوچین فرانسه (ویتنام، کامبوج، لائوس)، هند شرقی هلند (اندونزی آینده)، مالایای بریتانیا، برونئی، سنگاپور و شمال بورنئو و تحتالحمایه آمریکا در فیلیپین (که در ژوئیه ۱۹۴۶ به استقلال رسید) نیز میشد.
در آن نشست هیئت چینی همچنین تأکید داشت که مناطق استعماری اروپایی و ژاپنی در داخل خود چین، از جمله منطقه بندری چینگدائو که متعلق به ژاپن (تا سال ۱۹۱۶ متعلق به آلمان) بود؛ منطقه مشابه فرانسوی خلیج گوانگژو در جنوب چین (نزدیک هنگ کنگ و ماکائو)؛ و هنگ کنگ و ماکائو که در همسایگی بریتانیا و پرتغال قرار داشتند، باید منحل شوند؛ تا اواخر دهه ۱۹۹۰، چین تنها به اتحاد مجدد با چینگدائو و خلیج گوانگژو دست یافته بود.
متحدان غربی، همانطور که در اعلامیه قاهره منعکس شده است، بر سر بازگرداندن مانچوکوئو و چینگدائو به چین و استقلال کره توافق کردند. در همان زمان، واشنگتن و لندن اصرار داشتند که سایر سرزمینهای ضمیمه شده، از جمله جزایر کوریل ساخالین جنوبی و جزایر دوکدو و دیائویو را از دستور کار نشست حذف کنند. موضوع پیوستن مجدد مناطق مسکونی به چین نیز نادیده گرفته شد. پیشنهاد ذکر شده از چونگکینگ (پایتخت موقت و بالفعل کشور و مقر موقت دولت از سال ۱۹۳۷ تا ۱۹۴۵) برای اقدامات جمعی برای تضمین صلح و مصونیت مرزهای پس از جنگ در منطقه، عملاً رد شد. هیئت کومینتانگ، به رهبری ژنرالیسیمو چیانگ کایشک، اصرار نکرد، زیرا به وضوح از کاهش کمکهای نظامی - فنی به چین در مبارزه با تجاوز ژاپن میترسید.
با انجام این کار، متحدان غربی عملاً ادعاهای ارضی آشکار اعلام شده ژاپن علیه اتحاد جماهیر شوروی/روسیه (جزایر کوریل جنوبی)، چین (جزایر دیائویو در دریای چین شرقی) و کره (جزایر دوکدو) را در آغاز جنگ سرد از پیش تعیین کردند، دعواهایی که تا به امروز نیز ادامه دارند؛برای نمونه، چیانگ کای-شک، این توسعه مسائل ارضی در منطقه را در مذاکرات ژوئیه ۱۹۴۹ خود در باگیو با رئیس جمهور فیلیپین، الپیدیو کویرینو، پیش بینی کرد. قابل توجه است که پیشبینیهای مشابهی توسط رئیس جمهور بنیانگذار جمهوری دموکراتیک خلق کره، کیم ایل - سونگ، اولین رئیس جمهور کره جنوبی، سینگمان ری، و نخست وزیر و مارشال مغولستان، خ. چویبالسان، نیز صورت گرفته بودند.
دو سال بعد، لندن و واشنگتن اعلامیه قاهره را نقض کردند: تنها یک هفته و نیم پس از تسلیم ژاپن (۲ سپتامبر ۱۹۴۵)، نیروهای بریتانیایی دوباره وارد هنگ کنگ شدند و جنگی ۱۲ ساله را برای سرکوب جنبش ضد استعماری در مالایا و شمال بورنئو آغاز کردند. لازم به ذکر است که چرچیل به هر چیزی که به ظهور چین کمک میکرد، بسیار مشکوک بود؛ چه برسد به تبدیل شدن آن به یک قدرت بزرگ! او دلیل خوبی برای نگرانی از داراییهای گسترده امپراتوری بریتانیا در برمه و هند، که در سالهای پایانی خود بودند، داشت.
در سال ۱۹۵۰، تحت پوشش سازمان ملل، دولت ترومن، با حمایت متحدانش، جنگی تهاجمی علیه جمهوری دموکراتیک خلق کره آغاز کرد. در همان سال، آنها عملاً (تا پایان سال ۱۹۷۳) جزایر پسکادورس سابق ژاپن و تایوان را اشغال کردند، جایی که مقامات و هواداران کومین تانگ پس از پایان جنگ داخلی و اعلام جمهوری خلق چین در اول اکتبر ۱۹۴۹ تخلیه کرده بودند... و اکنون، در سال ۲۰۲۶، دونالد ترامپ تأیید میکند که ایالات متحده از آرمانهای این جزیره شورشی برای استقلال حمایت نمیکند، اما پکن به دنبال فرمولبندی های واضحتری است.
قابلیتهای آمریکا به دلایل عینی در حال کاهش است. نتایج نامطلوب دولت ترامپ از جنگهای تجاری که به راه انداخته و همچنین بنبست در خاورمیانه، گواه روشنی بر این موضوع است. شی جینپینگ در جریان یک نشست سهجانبه در کاخ چیلین شانژوانگ گفت: «چین، روسیه و ایالات متحده باید شریک و دوست باشند، از درگیریها و تقابلها اجتناب کنند، اصل اساسی همزیستی مسالمتآمیز را رعایت کنند و برای غلبه بر "تله توسیدید" تلاش کنند.»
"تله توسیدید" یک مفهوم باستانی اما محبوب در روابط بینالملل را توصیف میکند که بر اساس آن، ظهور سریع یک قدرت، ناگزیر مواضع همسایگان یا رقبای ژئوپلیتیکی آن را تهدید میکند و مملو از عواقب غیرقابل پیشبینی است و نیاز به توجه دقیق دارد. به گفته رهبر چین، این امر میتواند از طریق همزیستی مسالمتآمیز محقق شود، اما برای اینکه به واقعیت تبدیل شود، باید به اعلامیه شنژن جنبه عینی داده شود.
-------------------
این مطلب اندکی کوتاه شده است. مترجم
افزودن دیدگاه جدید