اوت 2026

این مقاله می‌کوشد میان سه مفهوم متفاوت تمایز بگذارد: حق اخلاقی مقاومت، مشروعیت سیاسی مقاومت و وضعیت حقوقی مقاومت مسلحانه. این سه مفهوم الزاماً بر یکدیگر منطبق نیستند. ممکن است مقاومت در برابر استبداد از نظر اخلاقی و سیاسی قابل دفاع باشد، اما شیوه‌های اعمال آن همچنان تابع محدودیت‌های حقوقی و انسانی باشد.

مطالب این شمارە:
از اعتراض پراکنده تا قدرت اجتماعی؛ حلقه گمشده، کجاست؟ - مصطفی کمالی
بی‌ثباتان - بخش چهارم - گای استندینگ
بحران تامین اجتماعی فراتر از علل مدیریتی است - صادق کار
تبارشناسی طبقه کارگر ایران - بهروز فدایی
و...

بیست و هشت مرداد ۱۳۵۸ یکی از نقاط عطف سرکوب و خشونت دولتی در تاریخ جمهوری اسلامی است؛ روزی که فرمان و سخنان آیت‌الله خمینی زمینه‌ساز یورش گسترده نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی به کردستان شد. در پی آن، شهرها و روستاهای کردستان شاهد جنگ، بازداشت‌های گسترده، اعدام‌های شتاب‌زده و تشکیل دادگاه‌هایی بودند که ابتدایی‌ترین معیارهای دادرسی عادلانه را رعایت نمی‌کردند .

در ایامی که مصلحت‌اندیشی و منفعت‌طلبی سکه بازار گردیده و دفاع از حقوق بشر در سایه منفعت اقتصادی و سیاسی معنا پیدا می‌کند، دکتر نوید کرمانی، شرق‌شناس، نویسنده و فعال سیاسی ـ اجتماعی، در طی نطقی بی‌سابقه در نزد فارغ‌التحصیلان و تازه‌نفسان ارتش آلمان که با حضور مقامات نظامی و امنیتی برگزار می‌شد، از رفتار دوگانه صدر اعظم آلمان، فریدریش مرتس، در واکنش به جنگ و دخالت‌های آمریکا و اسرائیل با ایران گلایه کرد و عملکرد دولت آلمان را در سیاست خارجی و دفاع از کرامت انسان و دموکراسی مورد سؤال قرار داد و فریاد برآورد که جناب صدر اعظم، تفسیری نسبی‌گرایانه و منفعت‌طلبانه از مفهوم حقوق بین‌الملل دارد؛ به‌گونه‌ای که اگر متحدین آلمان آن را انجام دهند، تحمل و نادیده گرفته می‌شود و بدان عنوان «کار کثیف» داده می‌شود.

بیست‌وهشت مرداد ۱۳۵۸ یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در تاریخ جمهوری اسلامی است؛ تاریخی که نباید صرفاً به‌عنوان یک واقعه نظامی یا در چارچوب «جنگ کردستان» بررسی شود. این تاریخ را باید در متن فرایندی دید که طی آن حکومت تازه‌ تأسیس جمهوری اسلامی، مطالبات سیاسی و اجتماعی جامعه را از عرصه گفت‌وگو و مذاکره به عرصه امنیتی، نظامی و قضایی کشاند و یکی از نخستین الگوهای سرکوب سازمان‌یافته خود را در کردستان به اجرا گذاشت. 

از قحطی و آشفتگی سال‌های جنگ جهانی اول، از محاصرهٔ اقتصادی دوران مصدق، از ۲۸ مرداد و سپس از چهار دهه تحریم جمهوری اسلامی، یک رشتهٔ تاریخی قابل مشاهده است؛ نه رشته‌ای کاملاً یکسان و نه توطئه‌ای صدساله با یک مرکز فرماندهی، بلکه تکرار یک خطای سیاسی: این تصور که می‌توان جامعه‌ای را آن‌قدر تحت فشار قرار داد تا سرانجام ارادهٔ آن نیز شکسته شود.  اما ملت‌ها فقط اقتصاد نیستند. حافظه دارند.

موفقیت شما در شرایطی به ایرانیان رسید که سرزمین ما روزهای دشواری را پشت سر می‌گذاشت. از همین رو، این افتخار برای بسیاری از ایرانیان تنها یک خبر علمی نبود؛ لحظه‌ای کوتاه از امید و شادی در روزهایی سخت و اندوهبار بود. شاید به همین دلیل باشد که پیام سپاسگزاری شما از همه کسانی که در این سال‌ها همراه و پشتیبانتان بوده‌اند، و آرزویتان برای روزی که بتوان افتخارات ایرانیان را در کنار یکدیگر جشن گرفت، معنایی فراتر از یک پیام شخصی پیدا می‌کند.

خاوران،
در حاشیه‌ی بیابان‌های تهران،
نامی‌ست که خاک
با دهانی بسته
هر شب تکرار می‌کند.

کوچ مریوان بنابراین تنها خاطره‌ای از یک شهر و یک مقطع تاریخی نیست؛ بلکه سندی است از این واقعیت که در نخستین ماه‌های استقرار جمهوری اسلامی، مردم کردستان برای دفاع از آزادی، امنیت، حق تعیین سرنوشت و زندگی خود، شیوه‌های گوناگون مقاومت را به کار گرفتند؛ از اعتراض و تحصن و سازمان‌دهی شورایی گرفته تا کوچ جمعی و مقاومت در برابر حمله نظامی.