August 2026

ده سال اخیر از ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵، دوران اوج آزادسازی، شوک‌های اقتصادی و تحریم‌های پیاپی سخت بوده که به جنگ و بحران انجامیده؛ در همین بازه زمانی، یک‌درصدی‌ها از تراستی‌ها گرفته تا دلّالان ارز و بودجه‌خواران سودهای کلان اندوختند و ابرمیلیاردر شدند اما طبقه‌ی کارگر به شیوه‌ای بی‌سابقه در چاه فقر سقوط کرد و قدرت خریدش فقط در عرض ده سال، ۲۷۰ درصد تنزل یافت. مسئول این سقوط بی‌قاعده و بدون سابقه کیست؟

در نهایت، مسئله اصلی این نیست که ثروت عمومی باید دولتی باشد یا خصوصی. پرسش بنیادی‌تر این است که چه کسی بر ثروت عمومی قدرت دارد و آیا جامعه می‌تواند آن قدرت را کنترل کند؟ اگر پاسخ منفی باشد، ممکن است ثروتی که قرار بود متعلق به همه باشد، به منبع قدرت عده‌ای تبدیل شود. و شاید مهم‌ترین تناقض همین باشد: ثروت عمومی بدون قدرت عمومی، می‌تواند به سرمایه قدرت تبدیل شود؛ همان‌گونه که قدرت سیاسی بدون پاسخگویی می‌تواند از منابع عمومی برای بازتولید خود استفاده کند. از این منظر، نقد اقتصاد جمهوری اسلامی نه صرفاً نقد دولت است و نه صرفاً نقد سرمایه.

این مقاله می‌کوشد میان سه مفهوم متفاوت تمایز بگذارد: حق اخلاقی مقاومت، مشروعیت سیاسی مقاومت و وضعیت حقوقی مقاومت مسلحانه. این سه مفهوم الزاماً بر یکدیگر منطبق نیستند. ممکن است مقاومت در برابر استبداد از نظر اخلاقی و سیاسی قابل دفاع باشد، اما شیوه‌های اعمال آن همچنان تابع محدودیت‌های حقوقی و انسانی باشد.

مطالب این شمارە:
از اعتراض پراکنده تا قدرت اجتماعی؛ حلقه گمشده، کجاست؟ - مصطفی کمالی
بی‌ثباتان - بخش چهارم - گای استندینگ
بحران تامین اجتماعی فراتر از علل مدیریتی است - صادق کار
تبارشناسی طبقه کارگر ایران - بهروز فدایی
و...

بیست و هشت مرداد ۱۳۵۸ یکی از نقاط عطف سرکوب و خشونت دولتی در تاریخ جمهوری اسلامی است؛ روزی که فرمان و سخنان آیت‌الله خمینی زمینه‌ساز یورش گسترده نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی به کردستان شد. در پی آن، شهرها و روستاهای کردستان شاهد جنگ، بازداشت‌های گسترده، اعدام‌های شتاب‌زده و تشکیل دادگاه‌هایی بودند که ابتدایی‌ترین معیارهای دادرسی عادلانه را رعایت نمی‌کردند .

در ایامی که مصلحت‌اندیشی و منفعت‌طلبی سکه بازار گردیده و دفاع از حقوق بشر در سایه منفعت اقتصادی و سیاسی معنا پیدا می‌کند، دکتر نوید کرمانی، شرق‌شناس، نویسنده و فعال سیاسی ـ اجتماعی، در طی نطقی بی‌سابقه در نزد فارغ‌التحصیلان و تازه‌نفسان ارتش آلمان که با حضور مقامات نظامی و امنیتی برگزار می‌شد، از رفتار دوگانه صدر اعظم آلمان، فریدریش مرتس، در واکنش به جنگ و دخالت‌های آمریکا و اسرائیل با ایران گلایه کرد و عملکرد دولت آلمان را در سیاست خارجی و دفاع از کرامت انسان و دموکراسی مورد سؤال قرار داد و فریاد برآورد که جناب صدر اعظم، تفسیری نسبی‌گرایانه و منفعت‌طلبانه از مفهوم حقوق بین‌الملل دارد؛ به‌گونه‌ای که اگر متحدین آلمان آن را انجام دهند، تحمل و نادیده گرفته می‌شود و بدان عنوان «کار کثیف» داده می‌شود.

بیست‌وهشت مرداد ۱۳۵۸ یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در تاریخ جمهوری اسلامی است؛ تاریخی که نباید صرفاً به‌عنوان یک واقعه نظامی یا در چارچوب «جنگ کردستان» بررسی شود. این تاریخ را باید در متن فرایندی دید که طی آن حکومت تازه‌ تأسیس جمهوری اسلامی، مطالبات سیاسی و اجتماعی جامعه را از عرصه گفت‌وگو و مذاکره به عرصه امنیتی، نظامی و قضایی کشاند و یکی از نخستین الگوهای سرکوب سازمان‌یافته خود را در کردستان به اجرا گذاشت. 

از قحطی و آشفتگی سال‌های جنگ جهانی اول، از محاصرهٔ اقتصادی دوران مصدق، از ۲۸ مرداد و سپس از چهار دهه تحریم جمهوری اسلامی، یک رشتهٔ تاریخی قابل مشاهده است؛ نه رشته‌ای کاملاً یکسان و نه توطئه‌ای صدساله با یک مرکز فرماندهی، بلکه تکرار یک خطای سیاسی: این تصور که می‌توان جامعه‌ای را آن‌قدر تحت فشار قرار داد تا سرانجام ارادهٔ آن نیز شکسته شود.  اما ملت‌ها فقط اقتصاد نیستند. حافظه دارند.

موفقیت شما در شرایطی به ایرانیان رسید که سرزمین ما روزهای دشواری را پشت سر می‌گذاشت. از همین رو، این افتخار برای بسیاری از ایرانیان تنها یک خبر علمی نبود؛ لحظه‌ای کوتاه از امید و شادی در روزهایی سخت و اندوهبار بود. شاید به همین دلیل باشد که پیام سپاسگزاری شما از همه کسانی که در این سال‌ها همراه و پشتیبانتان بوده‌اند، و آرزویتان برای روزی که بتوان افتخارات ایرانیان را در کنار یکدیگر جشن گرفت، معنایی فراتر از یک پیام شخصی پیدا می‌کند.