نقش جنبش کارگر در تحولات آتی
بخش ششم
جنبش کارگری ایران در آینده، نه فقط متأثر از تحولات سیاسی خواهد بود، بلکه میتواند یکی از عوامل تعیینکنندهی مسیر آنها باشد
چند سناریوی محتمل برای آینده سیاسی ایران
نقش مبارزات کارگری
دستاوردهای بالقوه
تهدیدها و ریسکها
را بررسی میکنم
سناریو اول: تداوم وضع موجود با اصلاحات حداقلی
(«فرسایش تدریجی بدون گشایش ساختاری»)
ویژگی کلی
تداوم جمهوری اسلامی با تغییرات محدود مدیریتی
کنترل امنیتی پابرجا
بحران اقتصادی مزمن
اعتراضات مهارشده و پراکنده
نقش جنبش کارگری
اعتراضات صنفی ادامه پیدا میکند
اعتصابها کوتاهمدت و موضعی باقی میمانند
جنبش کارگری «مزاحم دائمی» اما نه تعیینکننده
دستاوردهای احتمالی
افزایشهای مقطعی دستمزد
عقبنشینیهای موردی کارفرما یا دولت
تداوم آگاهی طبقاتی و شبکههای غیررسمی
تهدیدها
فرسودگی فعالان
امنیتیشدن مزمن کنش صنفی
تبدیل اعتراض به «روتین بیاثر»
خطر فردیسازی مبارزه (قهرمانمحوری)
جمعبندی
جنبش زنده میماند، اما رشد نمیکند؛ اعتراض هست، قدرت نیست
سناریو دوم: اصلاح سیاسی کنترلشده از بالا
(«گذار مدیریتشده بدون مشارکت واقعی جامعه»)
ویژگی کلی
بازشدن نسبی فضای سیاسی
قانونمند شدن محدود اعتراضات
حفظ ساختارهای اصلی قدرت
تلاش برای جذب یا مهار جنبشها
نقش جنبش کارگری
فرصت برای نیمهقانونی شدن تشکلها
امکان چانهزنی محدود
ورود بخشی از فعالان به سازوکار رسمی
دستاوردهای احتمالی
بهرسمیتشناختن محدود سندیکاها
حق اعتراض کنترلشده
تثبیت حداقلی قراردادهای جمعی
تهدیدها
دولتیسازی تشکلها
شکاف میان بدنه رادیکال و رهبران رسمی
تبدیل سندیکا به ابزار مهار نارضایتی
حذف مطالبات ساختاری (خصوصیسازی، عدالت اجتماعی)
جمعبندی
بهبود کوتاهمدت، اما خطر خنثیسازی بلندمدت جنبش
سناریو سوم: فروپاشی سیاسی ناگهانی یا بحران حاد حکمرانی
(«خلأ قدرت و میدان باز، اما پرخطر»)
ویژگی کلی
بحران شدید اقتصادی یا سیاسی
تضعیف اقتدار مرکزی
گسترش اعتراضات سراسری
بیثباتی کوتاهمدت
نقش جنبش کارگری
امکان اعتصابهای فلجکننده
تبدیل کارگران به بازیگر کلیدی
نقش بالقوه در تعیین توازن قوا
دستاوردهای احتمالی
تثبیت حق تشکل مستقل
نقش در تعیین نظم سیاسی جدید
طرح مطالبات طبقاتی در سطح ملی
جلوگیری از مصادره جنبش توسط نخبگان صرفاً سیاسی
تهدیدها
سرکوب خشن از سوی نیروهای رقیب
بیسازمانی و آشفتگی
حذف جنبش کارگری پس از تثبیت قدرت جدید
مصادره مطالبات به نام «وحدت ملی»
جمعبندی
فرصت تاریخی بزرگ، اما فقط اگر جنبش آماده و سازمانیافته باشد
سناریو چهارم: گذار دموکراتیک با مشارکت اجتماعی
(«سناریوی مطلوب اما دشوار»)
ویژگی کلی
گذار تدریجی یا ترکیبی
مشارکت نیروهای اجتماعی
تدوین نظم سیاسی جدید
پذیرش تکثر و تشکلیابی
نقش جنبش کارگری
یکی از ستونهای گذار
نماینده مطالبات عدالت اجتماعی
وزنه تعادل در برابر نخبگان اقتصادی–سیاسی
دستاوردهای احتمالی
آزادی تشکلهای مستقل
قراردادهای جمعی واقعی
قانون کار دموکراتیک
نقش کارگران در سیاستگذاری اقتصادی
مهار نابرابری و سرمایهداری افسارگسیخته
تهدیدها
واگذاری سیاست به نخبگان غیرپاسخگو
حاشیهرانی مطالبات کارگری به نام «ثبات»
شکاف بین جنبش اجتماعی و دولت جدید
جمعبندی
این سناریو فقط با جنبش کارگری قوی، آگاه و مستقل پایدار میماند
سناریو پنجم: چرخش اقتدارگرایانه جدید
(«نظم سختگیرانه با وعده ثبات»)
ویژگی کلی
دولت متمرکز و امنیتیتر
اولویت ثبات بر عدالت
محدودسازی اعتراضات
احتمال اصلاحات اقتصادی از بالا
نقش جنبش کارگری
بهعنوان تهدید امنیتی تلقی میشود
یا سرکوب میشود
یا به تشکلهای زرد هدایت میشود
دستاوردهای احتمالی
برخی بهبودهای معیشتی کوتاهمدت
تهدیدها
حذف کامل تشکلهای مستقل
جرمانگاری اعتراض
بازگشت به الگوی پهلوی/دهه ۶۰
سکوت اجباری طبقه کارگر
جمعبندی
آرامش ظاهری، انباشت انفجار آینده
جمعبندی نهایی
یک حقیقت مرکزی
هیچ سناریوی پایداری برای آینده ایران بدون حضور سازمانیافتهی طبقه کارگر ممکن نیست
دستاورد مشترک همه سناریوهای مثبت
به رسمیت شناختن تشکل مستقل
حق اعتصاب
امنیت شغلی
مشارکت در تصمیمگیری اقتصادی
بزرگترین تهدید مشترک
حذف جنبش کارگری پس از مصرف سیاسی
یا مهار آن پیش از اثرگذاری واقعی
بهروز فدائی ـ 20 فوریه 2026
افزودن دیدگاه جدید