نتایج انتخابات میاندوره‌ای سوم نوامبر ۲۰۲۶ در آمریکا، با شکست سنگین حزب جمهوری خواه و از دست دادن اکثریت در هر دو مجلس کنگره، رویدادی مهم در تاریخ سیاسی معاصر این کشور و کل جهان است. این انتخابات، پیش از آنکه پیروزی حزب دموکرات باشد، شکست سیاسی دونالد ترامپ و حزب جمهوری خواه و بیانگر نارضایتی گسترده جامعه آمریکا از سیاست ها و عملکرد دولت اوست. رأی دهندگان آمریکایی از فرصتی که انتخابات میاندوره‌ای برای ابراز مخالفت با دولت ترامپ به وجود آورد، استفاده کردند تا نارضایتی خود را نشان دهند.
پیروزی دموکرات‌ها، نشانه تغییری مهم در فضای سیاسی جامعه ای است که طی یک دهه گذشته در معرض قدرت گیری راست افراطی، اقتدارگرایی، نژادپرستی و تعرض به دستاوردهای دموکراتیک قرار داشته است. اهمیت این پیروزی در این است که جوانان و نیروهای سوسیالیست در آن نقش پررنگی داشتند. این پیروزی از مرزهای آمریکا فراتر می رود و می تواند بر موقعیت جریان های راست افراطی در جهان نیز تأثیرگذار باشد.
در پس شعارهای پرهیاهوی ترامپ درباره دفاع از مردم آمریکا، سیاست هایی پیش رفت که بیش از همه به سود صاحبان ثروت و قدرت اقتصادی، از جمله خانواده خود ترامپ، تمام شد. تمرکز ثروت و قدرت در دست الیگارشی مالی، تعمیق شکاف طبقاتی، افزایش فشار بر اقشار کم درآمد و متوسط و تضعیف حمایت های اجتماعی، فاصله میان وعده های انتخاباتی او و واقعیت زندگی مردم را آشکار کرد. مردمی که انتظار بهبود شرایط اقتصادی و معیشتی خود را داشتند، با تجربه ای متفاوت روبرو شدند. این شکاف عمیق میان وعده و واقعیت، یکی از مهم‌ترین زمینه های شکست انتخاباتی ترامپ بود که منجر به از دست دادن پایگاههای سنتی جمهوریخواهان نیز شد.
سیاست خارجی و نظامی ترامپ نیز در شکل گیری این نارضایتی نقش مهمی داشت. بخش قابل توجهی از رأی دهندگان، پیامدهای جنگ را از دریچه تأثیر آن بر زندگی روزمره و معیشت خود می نگرند. افزایش هزینه های انرژی، قیمت نفت، گازوئیل و بنزین و فشارهای اقتصادی ناشی از بحران های بین المللی، برای آنان به مسئله ای ملموس تبدیل شده است. این نکته از آن رو اهمیت دارد که ترامپ با وعده پایان دادن به جنگ ها و دور نگهداشتن آمریکا از درگیری های پرهزینه نیز توانسته بود حمایت بخشی از جامعه را جلب کند.
عامل دیگر شکست جمهوریخواهان در این ابعاد، دخالت ترامپ در انتخابات محلی و ایالتی و تبدیل آن به داوری درباره عملکرد او بود. ترامپ با حضور مستقیم در کارزار انتخاباتی و حمایت آشکار از نامزدهای جمهوری خواه، رقابت هایی را که می توانستند بر مسائل ایالتی و محلی و مطالبات مشخص مردم در منطقه خود متمرکز باشند، به رویارویی سراسری و ملی تبدیل کرد. در چنین شرایطی، نامزدهای جمهوری خواه مجال کمتری برای معرفی مستقل برنامه هایشان و پاسخگویی به نیازهای حوزه‌های انتخاباتی خود یافتند. آنان عملاً در معرض داوری رأی دهندگان درباره عملکرد رئیس‌جمهور قرار گرفتند. دموکرات ها نیز ماهرانه با تمرکز بر مخالفت با ترامپ و بسیج نیروهای مخالف او، از این وضعیت بهره گرفتند. حضور چهره های محبوب و شناخته شده این حزب، از جمله باراک اوباما، در کارزار انتخاباتی به این بسیج سیاسی در ابعاد ملی کمک کرد. با این همه، ریشه اصلی شکست جمهوری خواهان را باید در نارضایتی اجتماعی و تجربه زندگی مردم از سیاست های دولت ترامپ جستجو کرد.
ترامپیسم طی یک دهه گذشته از یک گرایش انتخاباتی در آمریکا فراتر رفته و به یکی از کانون های تقویت راست افراطی در جهان تبدیل شده است. اقتدارگرایی، ناسیونالیسم افراطی، بیگانه ستیزی، نژادپرستی، تعرض به حقوق و آزادی های دموکراتیک، بی اعتنایی به نهادهای قانونی و تضعیف سازوکارهای مهار قدرت، از ویژگی های اساسی این جریان بوده اند. قدرت سیاسی، اقتصادی و نظامی آمریکا و جایگاه آن در مناسبات جهانی، به ترامپیسم امکان داد تا به الگویی برای نیروهای راست افراطی در دیگر کشورهای جهان تبدیل شود. پیروزی ترامپ در انتخابات ۲۰۲۴، این نیروها را جسورتر کرد و به آنان امید داد که می‌توان دستاوردهای دموکراتیک، اجتماعی و مدنی را به عقب راند.
اکنون شکست سنگین ترامپ در انتخابات میاندوره ای این پیام را به جهان می فرستد که قدرت گیری راست افراطی و عقب راندن دموکراسی، روندی اجتناب ناپذیر و بدون بازگشت نیست. همانگونه که قدرت گیری ترامپ به جریان های راست افراطی در جهان اعتمادبه نفس و تحرک بخشید، تضعیف موقعیت او نیز می تواند از توان و جسارت این جریان ها بکاهد و فضای مساعدتری برای نیروهای چپ، آزادیخواه، عدالت طلب و مدافع صلح فراهم آورد. این تحول نشان می دهد که حتی در شرایطی که راست افراطی از منابع مالی، رسانه ای و قدرت سیاسی گسترده برخوردار است، نارضایتی اجتماعی و مبارزه دموکراتیک مردم می تواند آن را به عقب براند.
از دست رفتن اکثریت جمهوریخواهان در هر دو مجلس کنگره، موقعیت سیاسی ترامپ را به طور جدی تضعیف می کند. با آغاز به کار کنگره جدید در ژانویه ۲۰۲۷، دولت او با اکثریت مخالف در هر دو مجلس روبرو خواهد بود. کنگره در قانون گذاری، تصویب بودجه، تأمین مالی برنامه های دولتی و نظارت بر عملکرد قوه مجریه اختیارات مهمی دارد که می تواند از سرعت یکه تازی رئیس جمهور بکاهد.
البته نباید از این تحول انتظار داشت که بخودی خود همه سیاست های دولت ترامپ متوقف شود. رئیس جمهور همچنان از اختیارات اجرایی و حق وتو برخوردار است. اما از این پس، دولت با نظارت جدی تر، مقاومت بیشتر در برابر طرح هایش و دشواری های تازه در تأمین مالی برنامه های خود روبرو خواهد بود. این محدودیت ها به‌ویژه در عرصه سیاست خارجی و نظامی اهمیت پیدا می‌کند.
یکی از مهم ترین عرصه هایی که نتایج این انتخابات می تواند بر آن تأثیر بگذارد، سیاست جنگی و مداخله جویانه دولت ترامپ است. شکست جمهوری خواهان و از دست رفتن اکثریت آنان در کنگره می تواند دست دولت ترامپ را برای حمایت بی قید و شرط از دولت اسرائیل، پیشبرد سیاست های نظامی آن و ادامه جنگ با ایران به میزان قابل توجهی ببندد. تغییر ترکیب کنگره، امکان نظارت بیشتر بر تصمیم های نظامی دولت، بررسی هزینه ها و منابع مالی عملیات نظامی و مخالفت مؤثرتر با سیاست های جنگ طلبانه را فراهم می‌کند. کنگره از طریق اختیارات بودجه ای و قانون گذاری خود می تواند بر تأمین مالی و ادامه برنامه های نظامی اثر بگذارد.
جنگ با ایران بار دیگر نشان داد که در جنگ ها، این مردم هستند که سنگین‌ترین هزینه ها را می پردازند و گروه های برخوردار از قدرت و ثروت می توانند از آن سود ببرند. مردم آمریکا از پیامدهای اقتصادی جنگ و تنش های منطقه ای در امان نمانده اند. افزایش هزینه های انرژی و فشارهای اقتصادی، قدرت خرید بخش هایی از جامعه آمریکا را کاهش داده و بار دیگری بر دوش اقشار کم درآمد و متوسط گذاشته است. از سوی دیگر در ایران جنگ با ویرانی های گسترده، خسارات انسانی، بی خانمانی بخشی از مردم و آسیب های اساسی به زیرساخت های اقتصادی و حیاتی کشور روبرو شده است. زندگی، امنیت، معیشت و آینده میلیون ها نفر تحت تأثیر پیامدهای این جنگ قرار گرفته است. در حالی که مردم دو کشور هزینه های انسانی و اقتصادی جنگ را تحمل کرده اند، خانواده ترامپ و شبکه های اقتصادی نزدیک به قدرت، از فرصت های ایجادشده برای کسب سودهای کلان برخوردار شده اند. در ایران نیز در شرایط جنگ و تحریم، گروه هایی که به منابع قدرت، رانت و شبکه های اقتصادی وابسته اند، توانسته اند از این وضعیت سود ببرند و ثروت بیشتری بیاندوزند. به همین دلیل است مدافعان جنگ در دو طرف پایان آنرا به زیان خود می دانند.
از این منظر، شکست انتخاباتی ترامپ می تواند فرصتی مهم برای محدود کردن سیاست جنگ طلبانه آمریکا و جلوگیری از کشیده شدن دوباره ایران و منطقه به درگیری های ویرانگر باشد. با این حال، این فرصت بخودی خود به صلح منجر نخواهد شد. اختیارات رئیس جمهور آمریکا در حوزه فرماندهی نیروهای مسلح و امکان اقدام اجرایی در شرایط مشخص همچنان پابرجاست. حتی ممکن است ترامپ برای جبران شکست سیاسی و نمایش قدرت، به اقدامات پرمخاطره تری دست بزند. از اینرو، مبارزه علیه جنگ طلبی، فشار افکار عمومی و مخالفت نهادهای دموکراتیک با ماجراجویی نظامی همچنان ضرورتی فوری دارد.
در چنین شرایطی، مبارزه نیروهای چپ، دموکرات، آزادیخواه و صلح‌طلب در ایران باید متوجه آن شود که نگذارد جمهوری اسلامی از فضای ایجادشده برای تثبیت سیاست های نظامی گرایانه و سرکوبگرانه خود استفاده کند یا با اقدامات ماجراجویانه، فرصت دستیابی به توافق را از بین ببرد.
شکست ترامپ در این انتخابات را نباید به معنای حل بحران های ساختاری جامعه آمریکا یا تغییر بنیادی سیاست های اقتصادی و اجتماعی آن تلقی کرد. حزب دموکرات نماینده مطالبات عدالت خواهانه و برابری طلبانه مردم آمریکا نیست. جامعه آمریکا همچنان با تمرکز ثروت و قدرت در دست اقلیتی کوچک، تبعیض نژادی و جنسیتی، فرسایش حمایت های اجتماعی و هزینه های سنگین نظامی روبروست. پاسخ به این مسائل به تغییراتی فراتر از جابجایی اکثریت پارلمانی نیاز دارد.
حزب چپ ایران از شکست ترامپ در آمریکا به عنوان فرصتی برای تقویت مبارزه علیه راست افراطی، اقتدارگرایی، نژادپرستی، تبعیض و سیاست های جنگ طلبانه استقبال می کند. ما بر این باوریم که موج بزرگی که در نوامبر در آمریکا به حرکت درآمد، ضربه ای جدی به ترامپیسم و نشانه ای امیدبخش از امکان عقب راندن راست افراطی است. این انتخابات دریچه تازه ای برای مبارزه در راه آزادی، برابری، عدالت اجتماعی و صلح گشوده است. پاسداشت و گسترش این دستاورد، به مبارزه ای پیگیر و همبستگی نیروهای آزادیخواه و عدالت طلب در آمریکا و سراسر جهان نیاز دارد. ما از همه نیروهای چپ، دموکرات، آزادیخواه و صلح طلب در ایران و جهان دعوت می کنیم که حساسیت لحظه را دریابند و برای پایان جنگ و جلوگیری از شعله ور شدن دوباره آن همکاری و همبستگی خود را گسترش دهند.
هیئت سیاسی ـ اجرایی حزب چپ ایران
دوشنبه 18 آبان 2026- 9 نوامبر ٢٠٢٦
چاپ
افزودن دیدگاه جدید