در آستانهی ۲۵ نوامبر، روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان، ما اقدام مشترک تشکل های مستقل زنان ایرانی در شرایطی بر پایبندی به مقابله با خشونتهای جنسی-جنسیتی در حوزه عمومی، خصوصی و اجتماعی تأکید میکنیم که مردم ایران از دیماه سال گذشته با جنگ و کشتار هولناکی روبرو بوده اند. کشتار دیماه 1404 و جنگ به دستاوردهای جنبش انقلابی زن، زندگی آزادی آسیب جدی رسانید. سرکوب رژیم و جنگ آمریکا و اسرائیل جنبشی را که از مرزهای جنسیت، قومیت و طبقه فراتر رفته و حاکمیت را در زمینه حجاب اجباری به عقب رانده بود، با چالش های جدی روبرو ساخت. بدن زنان که یکی از نخستین میدان های سرکوب از ابتدای حاکمیت رژیم اسلامی ایران بود، دوباره به یکی از میدان های سرکوب مبدل شد. هرچند که زنان همچنان ایستادگی میکنند.
در این شرایط، زنان در مقاومت و مبارزه برای باز پس گیری اختیار بدن، کرامت انسانی و حق تعیین سرنوشت خویش با اشکال دیگر خشونت از جمله اعدام و سرکوب و حذف ساختاری و زنکشی های گسترده روبرو هستند. حاکمیت در این شرایط هم زن بودن و هم کنشگری زنان را هدف قرار داده است. خشونت دولتی علیه زنان براعدام ها، شکنجه و شلاق افزوده است.
طبق آمار مجموعه فعالان حقوق بشر، از اکتبر سال گذشته تا اکتبر امسال دستکم 2003 نفردر ایران اعدام شده اند. همچنین ایران با اعدام 23 زن در سال میلادی جاری، بالاترین رتبه آمار اعدام زنان در جهان را دارا ست. در این میان، چندین زن بخاطر مبارزه برای حق زندگی، کرامت و عدالت به اعدام و حبس طولانی مدت محکوم شدهاند. اما در برابر این ماشین مرگ، کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» با باور به حق زندگی برای همهی انسانها و برای پایان دادن به اعدام، به مثابه یکی از خشنترین اشکال خشونت دولتی، درصد وچهل و ششمین هفته مبارزه اش همچنان ایستاده است. از طرفی دیگر، خشونت های کلامی جنسیت زده علیه زنان در فضاهای مجازی نیز با هدف تضعیف عاملیت آنان تشدید یافته است.
سازمان عفو بین الملل در سپتامبر امسال گزارش مفصل و تکان دهنده ای در مورد تجاوز و آزار جنسی در زندان های ایران در دوران زن زندگی آزادی منتشر کرده است که البته فقط شامل زنان زندانی نبوده بلکه کودکان پسر و دختر و مردان زندانی نیز شامل این شکل از خشونت جنسی دولتی شده اند. خشونت جنسی در زندان های ایران توسط زنان زندانی سیاسی دهه 60 هم روایت شده است ولی متاسفانه به این موضوع به علت تابو بودن این امر کم پرداخته می شود. بطور نمونه غزل مرزبان، زن ترنس و نوکیش مسیحی چندی پیش از تجاوز جنسی به خود در یکی از بازداشتگاههای وزارت اطلاعات در اردیبهشت ۱۴۰۲گزارش داد. او می نویسد که هر بار از ثبت شکایت او جلوگیری شده و با تهدید او را وادار به سکوت کرده اند. ا و می خواهد علیرغم همه فشارها با روایتش به دیگر افرادی که تجربه خشونت جنسی در زندان را داشتهاند، جسارت بیشتری بدهد.
خشونت علیه زنان در حوزه عمومی و خصوصی در ایران به اشکال گوناگون، از خشونت خانگی، جسمی و روانی گرفته تا ازدواج اجباری، تهدید، کنترل و محرومسازی از حقوق و آزادیهای فردی ادامه دارد. یکی از خشونت بارترین جلوههای این
ساختار، زنکشی و قتل های موسوم به "ناموسی" است. جنایاتی که در آن زنان و دختران به دلیل درخواست طلاق، مخالفت با ازدواج تحمیلی، رد خواستگاری، انتخاب شریک زندگی، یا رفتار و سبک زندگی مستقل، قربانی خشونت مرگبار مردان خانواده، یا دوستان مرد نزدیک به خودشان، می شوند. در چنین مواردی، مفاهیمی مانند «ناموس» و «آبرو» به ابزاری برای توجیه کنترل، مالکیت و سلب حق حیات زنان تبدیل میشوند. این قتلها را نباید به اختلافات خانوادگی یا حوادث خصوصی تقلیل داد؛ بلکه باید آنها را در بستر تبعیض جنسیتی، فرهنگ مردسالار، مصونیت از مجازات و ضعف سازوکارهای قانونی و حمایتی بررسی کرد. بر اساس آمار سازمان حقوق بشری ههنگاو، درسال گذشته دستکم ۲۰۷ مورد قتل زنان در ایران ثبت شده است. بعلت کشتار هولناک دیماه 1404 و جنگ آمریکا و اسرائیل و قطع اینترنیت، آمار زنکشی در سال جاری با اختلال در خبررسانی همراه بوده ولی با اینحال متجاوز از 167 مورد آن ثبت شده است.
یکی دیگر از اشکال خشونتهای مستقیم و ساختاری علیه زنان در عرصه عمومی همان فشارهای اقتصادی و بحران های معیشتی اند که از عوامل مهم تشدید نابرابری و افزایش آسیبپذیری اجتماعی و عامل اصلی زنانهتر شدن فقر در جامعه ایران هستند. وضعیت اقتصادی زنان سرپرست خانوار که پیش از جنگ نیز تحت تأثیر اشتغال ناپایدار، درآمد ناکافی، ضعف حمایتهای اجتماعی و بار سنگین مسئولیتهای مراقبتی قرار داشتند در جریان دو جنگ اخیر، با قطع اینترنت و اختلال در فعالیت کسبوکارهای خرد خانگی و مشاغل وابسته به اینترنت، شرایط معیشتی این زنان دشوارتر شده و فشار اقتصادی بر خانوارهای آنان نیزافزایش یافته است. براساس پژوهشی که سال گذشته منتشر شد، ۷۶ درصد خانوارهای زنسرپرست، فاقد بیمه اجتماعی بودهاند. یکی از پیامدهای آشکار این نظم نابرابر قرار گرفتن زنان در معرض اشکال مرکب خشونت ساختاری، از محرومیت از آموزش و سلامت گرفته تا افزایش کودک همسری، ترک تحصیل دختران و کار کودکان می باشد.
ما هم صدا و همگام بر این باوریم که پایان دادن به خشونت علیه زنان، از خشونت خانگی و سلب اختیار بر بدن تا خشونت در عرصهی عمومی، از قوانین تبعیضآمیز تا سرکوب سیاسی، مستلزم آگاهی از ریشههای عمیق خشونت در مناسبات قدرت پدر- مردسالار و ایجاد گفتمان و کنش اجتماعی برای دستیابی به حق تعیین سرنوشتمان است. در سالی که گذشت زنان برای حفظ دستاوردهای خود از جنبش زن زندگی آزادی در حوزه های مختلف همچنان ایستادگی کرده اند. ما بر این باوریم که بنیادگرایی، نژادپرستی، جنگ، نظامیگری و استعمار، بستر نابرابریهای جنسی-جنسیتی، طبقاتی و اتنیکی و ستم بر جامعه ال جی بی تی کیو + هستند که زندگی زنان را بهطور نظاممند تهدید میکنند.
ما بر این حقیقت پای میفشاریم که هیچ نظام مبتنی بر سرکوب و سلطه، چه با نقاب دین، چه با ادعای مدرنیته، در برابر ارادهی جمعی زنان و مردمی که برای آزادی، برابری و زیست انسانی میجنگند، قادر به حفظ خود نخواهد بود. خیزش زن، زندگی، آزادی نشان داد که لحظهی تغییر، نه آینده ای دور، بلکه همین حالاست که با کنش رادیکال جمعی زنان علیه ساختار سرکوب و نابرابر ساخته میشود.
زن، زندگی، آزادی
15نوامبر 2026
برابر با 24 آبان 1405
امضا کنندگان:
انجمن باهم برای سلامتی زنان
انجمن زنان آزاده ايرانی – ايتاليا
انجمن زنان ايرانی دالاس
انجمن زنان ايرانی-آلمانی کلن
انجمن زنان پرتو
انجمن زنان مونترال
جنبش می تو ايران
(ICWIN دايره زنان ايرانی برای همکاری جهانی (
زنان برای آزادی و برابری پايدار
زنان کنشگر ايرانی در تبعيد – برلين
(IKWROسازمان حقوق زنان، ایکرو (
سازمان رهايی زن
فمينيسم روزمره
فوروم زنان ايرانی در وين
کلکتيو زن زندگی ازادی رم
کميته برابری جنسيتی همبستگی جمهوریخواهان ايران
گروه اتحاد زنان چپ
گروه زنان شمال کاليفرنيا
گروه مطالعات زنان اورنج کانتی
همايش زنان ايرانی هانوفر
افزودن دیدگاه جدید