فرخ نگهدار در ویدئویی برای انصاف‌نیوز، با اشاره به نتایج انتخابات آمریکا و اسرائیل، مدعی شده است که مخالفانِ حامی حمله نظامی به ایران «ضربه خورده‌اند» و اکنون ممکن است آماده بازنگری در مواضع خود باشند. نتیجه‌ای که او از این ارزیابی می‌گیرد، ضرورت گفت‌وگو با این نیروهاست .
اما در این میان چند پرسش اساسی بی‌پاسخ می‌ماند: منظور او دقیقاً کدام نیروهاست؟ چه کسانی باید با چه کسانی گفت‌وگو کنند؟ موضوع این گفت‌وگو چیست و قرار است به چه نتیجه‌ای برسد؟ مهم‌تر از همه، چرا در این معادله، مسئولیت سرکوب، اعدام و تداوم استبداد در جمهوری اسلامی تا این اندازه به حاشیه رانده می‌شود؟
مخاطب ناگفته؛ چه کسانی باید پای میز گفت‌وگو بنشینند؟
نگهدار از مخالفان حامی حمله نظامی سخن می‌گوید، اما نامی از آنان نمی‌برد. آیا منظور او جریان هوادار رضا پهلوی است؟ نیروهایی که به مداخله نظامی آمریکا و اسرائیل امید بسته‌اند؟ یا بخشی از نیروهای سیاسی چپ و جمهوری‌خواه که در مواضع گذشته خود درباره جمهوری اسلامی، جنگ و مداخله خارجی تجدیدنظر کرده‌اند؟
حتی این احتمال نیز مطرح است که بخشی از مخاطبان موردنظر او، نیروهای سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) باشند؛ سازمانی که به دلیل پیشینه سیاسی و مواضع تاریخی‌اش در قبال جمهوری اسلامی، نسبت به موضوع گفت‌وگو، بازنگری سیاسی و تعیین تکلیف با گذشته، پرسش‌های جدی وجود دارد. البته نگهدار چنین منظوری را صریحاً بیان نمی‌کند و نمی‌توان این برداشت را قطعی دانست. اما همین ابهام، ضرورت روشن کردن مخاطب و هدف این فراخوان را دوچندان می‌کند .
اگر منظور او جریان مشخصی است، چرا نام آن را نمی‌برد؟ و اگر مخاطبش مجموعه‌ای از نیروهای سیاسی است، بر چه مبنایی می‌خواهد آنان را در یک چارچوب واحد قرار دهد؟
گفت‌وگو یا مشروعیت‌بخشی به وضع موجود؟
اصل گفت‌وگو میان نیروهای سیاسی مخالف جمهوری اسلامی نه‌تنها مذموم نیست، بلکه برای شکل‌گیری یک بدیل دموکراتیک ضروری است. اختلاف نظر درباره راهبرد مبارزه، تحریم، جنگ، مداخله خارجی و آینده ایران باید از طریق گفت‌وگوی آزاد و برابر بررسی شود .
اما مسئله اینجاست که گفت‌وگو با چه کسی و با چه هدفی؟
اگر منظور، گفت‌وگو میان نیروهای اپوزیسیون برای یافتن راهی مشترک جهت عبور از جمهوری اسلامی و استقرار یک نظام دموکراتیک و سکولار باشد، این گفت‌وگو ضرورتی انکارناپذیر است .
اما اگر قرار باشد تحت عنوان گفت‌وگو، نیروهای مخالف جمهوری اسلامی به پذیرش نوعی همزیستی با ساختار قدرت دعوت شوند، یا مبارزه برای سرنگونی این نظام جای خود را به سازش و مماشات بدهد، موضوع کاملاً متفاوت خواهد بود .
نمی‌توان از گفت‌وگو سخن گفت، اما درباره ماهیت حکومت، سرکوب سازمان‌یافته، زندانیان سیاسی و اعدام‌های مستمر سکوت کرد. گفت‌وگو نمی‌تواند به ابزاری برای تطهیر حاکمیت یا تبدیل مخالفان آن به متهمان اصلی بحران سیاسی ایران بدل شود .
از انتخابات آمریکا و اسرائیل تا واقعیت ایران
نتایج انتخابات در آمریکا و اسرائیل، هر تفسیری که از آن داشته باشیم، به‌خودی‌خود چیزی درباره حقانیت جمهوری اسلامی یا ضرورت تغییر راهبرد نیروهای مخالف آن ثابت نمی‌کند .
مخالفت با حمله نظامی به ایران، به معنای دفاع از جمهوری اسلامی نیست؛ همان‌طور که مخالفت با جمهوری اسلامی نیز به معنای حمایت از جنگ و مداخله نظامی خارجی نیست .
این دوگانه‌سازی خطرناک باید کنار گذاشته شود. جامعه ایران نه میان پذیرش جمهوری اسلامی و جنگ خارجی، بلکه در جست‌وجوی راهی برای رهایی از استبداد و دستیابی به آزادی، عدالت اجتماعی و حاکمیت مردم است .
مسئله اصلی، تعیین سرنوشت سیاسی ایران به دست مردم ایران است؛ نه اتکا به قدرت‌های خارجی و نه حفظ نظامی که حقوق و آزادی‌های اساسی همین مردم را پایمال می‌کند .
پیش از دعوت به گفت‌وگو، درباره اعدام‌ها چه می‌گویید؟
در شرایطی که جمهوری اسلامی همچنان به سرکوب مخالفان، صدور احکام سنگین، زندانی کردن فعالان سیاسی و اجرای احکام اعدام ادامه می‌دهد، دعوت به گفت‌وگو بدون تعیین تکلیف با این واقعیت‌ها، پرسش‌برانگیز است .
اگر قرار است از گفت‌وگو و آشتی سیاسی سخن گفته شود، نخست باید روشن کرد که مسئولیت خشونت و سرکوب بر عهده کیست .
آیا انتظار می‌رود مخالفان جمهوری اسلامی در مواضع خود تجدیدنظر کنند، اما حاکمیت هیچ تعهدی برای توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی و تضمین آزادی بیان و فعالیت سیاسی نداشته باشد؟
چنین گفت‌وگویی نه برابر است و نه می‌تواند مبنای یک تحول دموکراتیک قرار گیرد .
گفت‌وگو بدون فراموشی گذشته و بدون چشم‌پوشی از مسئولیت‌ها
برای نیروهای سیاسی، بازنگری در گذشته و پذیرش خطاهای تاریخی ضرورتی انکارناپذیر است .
این موضوع به‌ویژه درباره جریان‌هایی که در سال‌های نخست پس از انقلاب ۱۳۵۷ در برابر استقرار و تحکیم جمهوری اسلامی مواضعی اتخاذ کردند که به تضعیف نیروهای مستقل و دموکراتیک انجامید، اهمیت بیشتری دارد .
اما بازنگری واقعی با ابهام‌گویی و دعوت‌های کلی به گفت‌وگو تحقق پیدا نمی‌کند. باید روشن کرد چه اشتباهاتی صورت گرفته، چه مسئولیت‌هایی وجود داشته و چه درس‌هایی از آن تجربه تاریخی گرفته شده است .
این مسئله درباره سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) و دیگر جریان‌های سیاسی دارای پیشینه مشابه نیز صدق می‌کند. هیچ نیرویی صرفاً با تغییر ادبیات سیاسی یا دعوت به گفت‌وگو نمی‌تواند از پاسخ‌گویی درباره گذشته معاف شود .
سخن پایانی
ما با گفت‌وگو مخالف نیستیم؛ با گفت‌وگویی مخالفیم که در آن جای قربانی و مسئول، سرکوبگر و سرکوب‌شده، و مخالف استبداد و مدافع یا توجیه‌کننده آن جابه‌جا شود .
گفت‌وگوی دموکراتیک میان نیروهای مخالف جمهوری اسلامی باید بر پایه برابری، شفافیت، پذیرش تکثر سیاسی، جدایی دین از حکومت و حق مردم برای تعیین آزادانه نظام سیاسی آینده ایران شکل بگیرد .
فرخ نگهدار اگر خواهان چنین گفت‌وگویی است، بهتر است به‌جای اشاره‌های مبهم، مخاطبان، موضوع و هدف آن را صریحاً مشخص کند. اگر مخاطب او سازمان اکثریت یا بخشی از نیروهای چپ و جمهوری‌خواه است، باید این موضوع را روشن بگوید. اگر هم منظورش جریان هوادار رضا پهلوی و حامیان مداخله نظامی است، آن را پنهان نکند .
پرسش نهایی همچنان پابرجاست: گفت‌وگو با چه کسی، بر سر چه موضوعی و به چه قیمتی؟
گفت‌وگو برای ساختن آینده‌ای آزاد و دموکراتیک ضروری است؛ اما نه به بهای فراموشی گذشته، چشم‌پوشی از مسئولیت‌ها و عادی‌سازی استبداد حاکم بر ایران .
نوامبر ۲۰۲۶
چاپ
افزودن دیدگاه جدید