1.4 علل فقر

فقر در هند را میتوان از ابعاد مختلفی از جمله تاریخی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ریشه یابی و درک کرد. قاعدتاً این ابعاد در دیگر کشورها نیز، اما در قالب عوامل متفاوتی، عمل می کنند.

دلایل تاریخی

· حکومت استعماری و استثمارگر بریتانیا صنایع محلی را نابود کرد، یعنی موجب صنعت زدایی شد و هند را به صادرکنندۀ مواد خام و واردکنندۀ کالاهای ساخته شده تبدیل کرد؛

· نابودی صنایع دستی روستایی و شهری و صنایع کوچک؛

· خروج و انتقال ثروت توسط حکومت استعماری؛

· اجرای ناموفق اصلاحات ارضی در هند پس از استقلال.

دلایل اقتصادی

· نابرابری درآمد و توزیع ناعادلانۀ ثروت؛

· رواج مشاغل کم درآمد در بخش غیررسمی اقتصاد؛

· پایینتر بودن نسبی نرخ رشد درآمد در مقایسه با تورم؛

· کمبود سرمایه و مهارت که به چرخۀ معیوب فقر منجر میشود؛

· وابستگی به کشاورزی و منابع طبیعی برای تأمین معاش، که باعث آسیب پذیری در برابر

تغییرات اقلیمی و تخریب محیط زیست میشود؛

· رکودها و بحرانهای اقتصادی که به از دست رفتن شغلها و کاهش درآمد منجر میشوند.

دلایل اجتماعی

· سطح بالای بیسوادی و دسترسی محدود به آموزش باکیفیت؛

· طرد اجتماعی، از جمله نظام کاستی و شکاف جنسیتی؛

· کمبود فرصتهای شغلی و آموزشهای فنی و حرفه ای برای گروههای اجتماعی ـ اقتصادی متعلق به لایه های پایین جامعه.

دلایل سیاسی

· رواج فساد؛

· نبود پاسخگویی و شفافیت در حکمرانی؛

· ارائۀ ناکافی خدمات و منابع اساسی به جماعات حاشیه نشین و محروم.

شاخص ملی فقر چندبُعدی در هند

· این شاخص توسط مؤسسۀ ملی برای تحول هند(National Institution for Transforming India) منتشر میشود؛

· این شاخص، فقرا و غیرفقرا را بر اساس روش شمارش "دو آستانه"* شناسایی میکند؛

· این شاخص از روش شناسی "آلکایر–فوستر"(Sabina Alkire & James Foster) استفاده میکند. بر اساس این روش، اگر درجه محرومیت یک فرد برابر یا بیشتر از خط فقر ملی چندبُعدی در هند، یعنی ۳۳٫۳۳ درصد باشد، آن فرد فقیر چندبُعدی محسوب میشود. این روش هم گستره (شیوع) و هم عمق (شدت) فقر را نشان میدهد.

ابعاد و شاخصها

در این روش ۳ بُعد ــ سلامت، آموزش و استاندارد زندگی ــ و ۱۲ شاخص شناسائی میشوند. این ۱۲ شاخص شامل ۱۰ شاخص اصلی مدل جهانی فقر چندبُعدی، به علاوه دو شاخص جدید یعنی سلامت مادران و داشتن حساب بانکی است (سه بعد و ده شاخص اصلی مدل جهانی فقر چندبعدی در بخش چهارم این مقاله معرفی شده اند).

یافته های گزارش پیشرفت ۲۰۲۳

هند کاهش چشمگیری در نسبت جمعیت فقیر تجربه کرده است: این نسبت از ۲۹٫۱۷٪ در سالهای ۲۰۱۳–۲۰۱۴ به ۱۱٫۲۸٪ در سالهای ۲۰۲۲–۲۰۲۳ کاهش یافته است.

* روش شمارش "دو آستانه"، چنان که از نام آن پیداست، دارای دو آستانه یا معیار سنجش است: آستانۀ اول، آستانۀ محرومیت در هر بُعد است. برای هر بعد (مثل تحصیلات، سلامت، درآمد) یک حد تعریف میشود. اگر فرد/خانوار زیر این حد باشد، در آن بعد محروم محسوب می شود. مثلاً اگر هیچ عضوی از خانوار تحصیلات ابتدایی نداشته باشد، آن خانوار محروم از تحصیلات محسوب می شود.

آستانۀ دوم، آستانۀ فقر چندبُعدی است. پس از محاسبۀ تعداد محرومیتها (در مثال بالا، محرومیت از تحصیلات)، یک حد دوم تعریف میشود. اگر فرد در تعداد معینی از ابعاد محروم باشد، فقیر چندبُعدی محسوب میشود