1.3     فقر چندبعدی

فقر تنها به معنای سختی اقتصادی نیست، بلکه سایر جنبه های زندگی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد و مانع رشد همه جانبه افراد فقیر می‌شود. برخلاف معیار بانک جهانی برای سنجش "فقر مطلق" که بر درآمد کمتر از 2.15 دلار در روز تمرکز دارد، شاخص جهانی فقر چندبعدی (Multidimentional Poverty Index: MPI) درکی عمیقتر و دقیقتر از فقر ارائه می‌دهد و فقر "حاد" را از طریق محرومیتهای همپوشان ارزیابی می‌کند. این شاخص مکمل اندازه گیریهای فقر درآمدی است، زیرا محرومیتها را به طور مستقیم سنجیده و مقایسه می‌کند.

برخی محدودیتهای شاخص فقر چندبعدی

• شاخصها ممکن است تواناییهای واقعی افراد را منعکس نکنند، بلکه به جای آن، برونداده ها (مانند سالهای تحصیل) یا درونداده ها (مانند سوخت آشپزی) را نشان دهند.

• داده های بهداشتی گردآوری شده دارای محدودیتهایی هستند و محرومیت برخی گروه ها، به ویژه در حوزه تغذیه، را نادیده می‌گیرند.

• نابرابریهای درون خانوادگی ممکن است شدید باشند، اما این نابرابریها به ندرت در شاخص بازتاب می‌یابند.

• این شاخص نابرابری میان افراد فقیر را اندازه گیری نمی‌کند، هرچند می‌توان از تجزیه و تحلیلهای گروهی برای آشکارسازی نابرابریهای مبتنی بر گروه استفاده کرد.

شاخص جهانی فقر چندبعدی (Global MPI)

• این شاخص توسط ابتکار آکسفورد 

• برای فقر و توسعه انسانی (OPHI) و برنامه توسعۀ سازمان ملل متحد (UNDP)  تهیه و منتشر می‌شود. شاخض جهانی فقر چندبعدی در نمودار زیر ترسیم شده است.

• این شاخص از درآمد به عنوان تنها معیار فقر پا را فراتر می‌گذارد. این شاخص محرومیتهای به هم پیوسته مرتبط با اهداف توسعه پایدار (SDGs) را ارزیابی می‌کند و بر 3 بعد کلیدی تمرکز دارد: سلامت، آموزش و استاندارد زندگی. این سه بعد به نولۀ خود شامل 10 شاخص برای سنجش جامع ماهیت چندبعدی فقر اند.

• این شاخص هم شیوع و هم شدت فقر را اندازه گیری می‌کند.

  • شاخص MPI فقر را در سطح فردی ارزیابی می‌کند. اگر فردی از 3 شاخص از 10 مورد فوق الذکر محروم باشد، شاخص جهانی او را "فقیر" شناسایی می‌کند و میزان یا شدت فقر آن فرد را با درصد محرومیتهایی که او تجربه می‌کند، می‌سنجد.

• این شاخص می‌تواند برای ایجاد تصویری جامع از افراد در فقر استفاده شود و مقایسه را، هم در سطح کشورها و مناطق جهانی و هم در داخل کشورها، بر اساس گروه قومی، مناطق شهری و روستایی، مناطق زیرملی، گروه های سنی و سایر ویژگیهای کلیدی خانوار و جامعه ممکن می‌سازد.

یافته های مربوط به هند در گزارش جهانی فقر چندبعدی سال 2023

• 415  میلیون نفر در دوره 2006-2005 تا 2021-2019 از فقر خارج شدند.

• میزان شیوع فقر از 55.1 درصد (2005/2006) به 16.4 درصد در سال 2021-2019 کاهش یافت.

• در این بازۀ زمانی محرومیت در تمام شاخصها کاهش یافت.