هم‌میهنان گرامی،
نمایندگان، فعالان ملی‌قومی و تمامی اتنیک‌های ساکن ایران،

ایران سرزمینی است متکثر، رنگارنگ و غنی از تنوع فرهنگی، زبانی و تاریخی، متشکل از واحدهای جمعیتی با منشاء‌های هویتی جداگانه و تاریخأ شکل گرفته. این تنوع نه تهدید، بلکه سرمایه‌ایی ارزشمند برای ساختن جامعه‌ای عادلانه، دموکراتیک و همبسته است. هویتخواهی ملی از مطالبات دیرینه و برحق در کشور ما است که در زمره چالشهای فعال آن به شمار میآید. برسمیت‌ شناختن حقوق برابر همه اتنیک‌ها و احترام به هویت‌های گوناگون، شرط اساسی گذار به آینده‌ای روشن‌ برای کشورمان است.

تجربه خیزش‌ها و اعتراضات چند سال گذشته نشان داده که چالش ملی-قومی در ایران بیش از پیش در اذهان عمومی مطرح شده و به یکی از محورهای مهم گفت‌وگوی اجتماعی و سیاسی بدل گشته است. هم‌زمان با رشد این آگاهی عمومی، دیدگاه‌های تمرکزگرا و اقتدارگرا که پاسخگوی این مطالبات نبوده و نیستند، بیش از گذشته به حاشیه رانده می‌شوند.

شناسه دیگر این روند روبه رشد، تقویت روحیه و درک ضرورت همبستگی میان مناطق مختلف ایران و شکل‌گیری نوعی رزم و تلاش مشترک میان هویت‌های متنوع ملی‌قومی است؛ امری که بی تردید می‌تواند ضامن ایجاد ساختاری دموکراتیک و تضمین‌کننده مشارکت برابر حقوق در حیات سیاسی کشور باشد.

از سوی دیگر تجارب گذشته و بويژه یک سال اخیر، از جمله جنگ ۱۲ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران و نیز جنگ تجاوزکارانه جاری و  اعلام آتش‌بس فعلی، بار دیگر نشان داده است که تکیه‌گاه واقعی نیروهای دموکرات و آزادی‌خواه برای دستیابی به اهداف خود، نه مداخلات خارجی بلکه جنبش‌های مردمی و همبستگی اقشار و طبقات مختلف و همه مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده ملت ایران است. هیچ نیروی خارجی و هیچ دخالت نظامی نمی‌تواند آزادی، عدالت و سعادت را برای مردم ایران به ارمغان آورد.

در عین حال باید خاطرنشان کرد که بر متن فعل و انفعالات جنگی، در پیوند با مسئله ملی و به ویژه در کردستان موقعیت خاصی در مقیاس وسیع فراهم آمد که هم تهدید بود و هم فرصت. تهدید از آن جهت که متجاوزان قصد استفاده ابزاری از پتانسیل اعتراضی در این نواحی را داشتند و حتی خبرهایی مبنی بر اقدامات معین نیز منتشر کرده و به وسوسه هایی نیز در میان جریانات ملی دامن زدند. اما واکنش نهایی نیروهای کردستانی نسبت به جنگ و عدم استقبال عملی آنها از این تحرکات، در مجموع  هشیارانه بود و از این لحاظ هم از کردستان و هم از همه ایران رفع خطر کردند. بی‌گمان نمونه های مشابه در عراق و سوریه هشداری بود و هست که آنها خود را دست آویز نیروی خارجی قرار ندهند. این واکنش خویشتن‌دارانه همچنین فضای اتهام «تجزیه طلبی» که از جانب حکومتیان ترویج و توسط راست افراطی و سلطنت طلبان بازنشر میشد، و اینکه گویا نیروهای سیاسی کردستان قصد ورود به «اقدام مسلحانه» را دارند، خنثی کرد. سویه دیگر این موقعیت فرصتی بود و هنوز هم هست تا چالش ملی‌قومی نه تنها در کردستان، بلکه در بلوچستان و آذربایجان و دیگر مناطق ایران در افکار عمومی برجسته شود و در این هنگامه‌ایی که گوش‌ها تیز شنیدن‌‌اند، نمایندگان و فعالان این عرصه «کیستی»، «چرایی» و «مطالبات» تاریخی و بر‌حق  اتنیک‌های مختلف ایران را معرفی کنند. ما برخود واجب میدانیم که همچون گذشته و به سهم خویش در این زمینه ادای وظیفه کنیم.

حزب چپ ایران بر این باور است که آینده ایران باید بر پایه پلورالیسم، سکولاریسم، عدالت اجتماعی و احترام به تنوع ملی‌قومی، بنا شود. در این چارچوب، ضمن تاکید بر یکپارچگی سرزمینی کشور، تأمین حقوق برابر برای همه‌ شهروندان و رفع تبعیض‌های هویتی، ساختاری، زبانی، فرهنگی و اقتصادی را از بنیان‌های شکل دهنده ساختار سیاسی آتی کشور میداند. ما خواهان ایجاد سازوکارهایی هستیم که مشارکت واقعی و مؤثر همه گروه‌ها و هویتها را در اداره امور کشور تضمین کند. فدرالیسم به‌ عنوان مناسب‌ترین شکل سازمان‌‌دهی ساختار سیاسی، راهکار مناسبی برای تحقق توزیع عادلانه‌ی قدرت و تقویت همبستگی ملی در عین تنوع است. ما در پی استقرار آن فدرالیسمی هستیم که متناسب با ویژگی های ایران سامان بگیرد.

در این مسیر، محورهای زیر را به‌عنوان خطوط راهنما مطرح می‌کنیم:

• به‌رسمیت‌شناختن حقوق زبانی و فرهنگی همه اتنیک‌ها، از جمله آموزش به زبان مادری در کنار زبان مشترک،
   
•  پرهیز از تمرکز گرایی، سمت گیری بسوی تقسیم قدرت سیاسی و تفویض مدیریت محلی به مناطق مختلف کشوردر چارچوب یک نظام دموکراتیک، 
   
• رفع نابرابری‌های منطقه‌ای و توسعه متوازن اقتصادی در تمامی استان‌ها با اولویت بخشی به مناطق محروم نگه داشته شده، 
   
• تضمین مشارکت فردی و جمعی و برابر حقوق همه شهروندان و هویت ها در ساختارهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور،
   
• تلاش برای برقراری و تداوم گفت‌وگوی مستمر و سازنده میان نیروهای سیاسی و فعالان ملی-قومی برای رسیدن به تفاهمی پایدار.

ما بر این باوریم که آینده ایران در گرو همکاری، همبستگی و احترام متقابل میان همه ساکنان آن است. از دید ما دستیابی به آزادی، عدالت اجتماعی و دموکراسی، بدون مشارکت فعال و برابر همه اتنیک‌های متشکل در جغرافیای سیاسی ایران ممکن نخواهد بود.

از همه فعالان و کنشگران دعوت می‌کنیم تا در مسیر گفت‌وگو، همفکری و همکاری، برای ساختن ایرانی آزاد، برابر و متکثر گام برداریم.

کنگره فوق العاده حزب چپ ایران    
 ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ برابر با ۱۲ آوریل ۲۰۲۶